Prowincja Polska Français

Español

English

Kapituła Generalna Prowincja Polska Klasztor w Krakowie  
Św. Jacek Kontakt Strony Dobrodzieje



Dominikanie przybyli do Polski z inicjatywy biskupa krakowskiego, Iwona Odrowąża, który ok. 1220-21 roku wysłał grupę kapłanów krakowskich, wraz ze swym bratankiem, Jackiem Odrowążem, do nowicjatu dominikanów w Bolonii. Po rocznej formacji zakonnej wrócili oni do kraju i ok. 1222 roku otrzymali kościół Świętej Trójcy w Krakowie. W roku 1225 na czele dominikanów stanął Gerard z Wrocławia (przybyły ze studiów w Paryżu), który rozesłał ich do Pragi, Płocka, Sandomierza, Gdańska, Kamienia Pomorskiego i Wrocławia. Dominikanie założyli tam klasztory wyznaczając granice erygowanej w 1225 roku Prowincji Polskiej.

W XIII wieku w większych miastach diecezji polskich, zwłaszcza w rejonach bardziej zurbanizowanych (Śląsk, Czechy), dominikanie wznosili swoje klasztory (do roku 1300 było ich 54). Po oddzieleniu się w roku 1301 Prowincji Czeskiej i Morawskiej, w Prowincji Polskiej pozostały 32 klasztory. W XIV-XVI wieku do Prowincji Polskiej należały także Śląsk, Pomorze i Prusy. Wraz z przesuwaniem się granic państwa na wschód powstało 20 domów zakonnych, z których 19 usytuowano na ziemiach prawosławnych (zwłaszcza na Rusi Czerwonej), a 1 na Litwie w Wilnie.

Polscy dominikanie włączyli się w proces chrystianizacji, zwłaszcza w miastach, skupiając elitę społeczną i religijną oraz umiejętnie oddziałując na szerokie kręgi ludności. Propagowali typ chrześcijaństwa zachodniego, łączący się z kulturą szkolną. Dominikański system szkolny nie odbiegał w Polsce od modelu ogólnozakonnego. Od przełomu XIV i XV wieku w Krakowie działało Studium Generalne, inkorporowane w 1450 roku do Akademii Krakowskiej.

Misje zewnętrzne w Prusach podjęli dominikanie ok. 1230 roku. Działali też na Litwie, a zwłaszcza na Rusi, pośrednicząc w kontaktach między ruskim prawosławiem i katolickim zachodem. Na stałe osiedlili się na ziemiach rusko-litewskich dopiero po ich związaniu z Polską.

Następstwem reformacji była likwidacja ponad 20 klasztorów oraz kryzys życia wspólnego, powołań i pozycji zakonu. Od końca XVI wieku dokonywała się odnowa Prowincji Polskiej. W roku 1612 z klasztorów wschodnich wyodrębniła się Prowincja Ruska z 12 domami, a w roku 1647 Prowincja Litewska.

W XVII wieku, który był okresem największego wzrostu liczebnego dominikanów w Polsce, powstało ok. 100 nowych fundacji klasztornych, zwłaszcza na ziemiach litewsko-ruskich. W XVIII wieku proces ten uległ zahamowaniu, gdyż do I rozbioru (1772) powstało tylko kilkanaście nowych domów. Wzrost liczby dominikanów wpłynął na rozbudowę studiów i bibliotek. Obok Studium Generalnego w Krakowie utworzono dla nowych prowincji domy studiów we Lwowie (1607), Wilnie (1646), Warszawie (1700), Podkamieniu (1746) i Grodnie (poł. XVIII w.). Niestety, bywało również, iż w bardzo licznych małych klasztorach rozsianych po wioskach, dominikanie bardziej zajmowali się przyklasztornymi folwarkami niż studium czy duszpasterstwem. Po rozbiorach dokonano kasaty klasztorów na dawnych obszarach Rzeczpospolitej i Śląska. Do 1918 roku przetrwała jedynie niewielka Prowincja Galicyjska z 12 konwentami. Polską Prowincję św. Jacka reaktywowano w 1927 roku w ówczesnych granicach państwa. W okresie międzywojennym opuszczono 3 małe klasztory na wschodzie, aby móc powrócić do dużych miast: Lublina, Poznania i Warszawy. W tym czasie dominikanie zaczęli pracę na uniwersytetach, podjęli działalność wydawniczą, otoczyli opieką duszpasterską studentów oraz rozpoczęli misje w Chinach. W czasie II wojny światowej zginęło 14 zakonników, a po kolejnych zmianach politycznych trzeba było opuścić 7 dawnych domów na terenach zajętych przez Związek Radziecki. Udało się jednak powrócić do Gdańska, Wrocławia i Warszawy. Rozpoczęta przed wojną w Poznaniu praca wśród środowisk akademickich została podjęta w innych klasztorach. W 1958 powstał w Warszawie Instytut Tomistyczny, a od 1973 zaczął ukazywać się miesięcznik "W drodze", który dał początek wydawnictwu. Ostatnie ćwierćwiecze było okresem bardzo dynamicznego rozwoju Prowincji. Liczba braci podwoiła się (obecnie przekracza 450), powstały nowe klasztory w Szczecinie, Rzeszowie, Ustroniu, Sandomierzu. Polscy dominikanie otwarli też dom w Witebsku (Białoruś), Monachium oraz Nowym Jorku. Obecnie Prowincja Polska składa się z 13 konwentów i 7 domów.